راهنمای والدین برای کمک به کودکان دارای لکنت

مقدمه

لکنت یکی از رایج‌ترین اختلالات گفتاری در دوران کودکی است که موجب ناروانی در گفتار می‌شود. والدین نقش بسیار مهمی در تشخیص به موقع، کاهش شدت و پیشگیری از تثبیت لکنت دارند. این راهنما برای آموزش روش‌های صحیح برخورد با کودک تهیه شده است.

۱. شناخت لکنت

لکنت به وقفه‌ها، تکرارها یا کشیده‌گویی‌هایی گفته می‌شود که روانی گفتار را مختل می‌کند. کودک معمولاً می‌داند چه می‌خواهد بگوید، اما در بیان آن دچار دشواری لحظه‌ای می‌شود.

مثال‌ها:

• تکرار: «مَ مَ مَن می‌خوام بازی کنم.»
• کشیده‌گویی: «مـــــن می‌خوام برم.»
• توقف ناگهانی: کودک لب باز می‌کند اما صدا خارج نمی‌شود.

در بسیاری از کودکان بین ۲ تا ۶ سالگی، لکنت موقتی و بخشی از رشد طبیعی گفتار است. اما اگر بیش از ۳ تا ۶ ماه طول بکشد یا شدت پیدا کند، نیاز به بررسی تخصصی دارد.

۲. دلایل بروز لکنت

علت واحدی برای لکنت وجود ندارد و معمولاً ترکیبی از عوامل زیر در ایجاد آن نقش دارد:

الف) عوامل زیستی

• تفاوت در عملکرد عصبی قسمت‌های گفتاری مغز
• زمینه‌ی ژنتیکی (وجود لکنت در میان اعضای خانواده)

ب) عوامل روانی

• اضطراب یا فشار روانی در محیط خانواده
• انتقاد یا اصلاح مکرر گفتار کودک

ج) عوامل محیطی

• سرعت زیاد گفتار والدین
• محیط خانه پرتنش یا رقابتی

۳. علائم هشداردهنده لکنت پایدار

اگر موارد زیر مشاهده شود، بهتر است کودک توسط گفتاردرمانگر ارزیابی شود:

• تکرار مکرر صداها و هجاها
• علائم بدنی (مانند حرکات غیرارادی در چهره و پلک زدن)
• اجتناب از صحبت یا سکوت در جمع
• اضطراب یا گریه هنگام حرف زدن

۴. رفتار درست والدین

✅ کارهایی که باید انجام دهید:

• با آرامش و صبر به حرف‌های کودک گوش دهید.
• تماس چشمی و لبخند را حفظ کنید.
• کودک را تشویق کنید اما بدون فشار.
• در خانه آهسته و شمرده صحبت کنید تا الگوی گفتار کودک نیز کندتر شود.
• موقع حرف زدن، به جای تمرکز بر چگونه گفتن، بر چه گفتن تمرکز کنید.

❌ از این کارها پرهیز کنید:

• گفتارش را اصلاح نکنید یا نگویید «آروم‌تر بگو».
• جملاتش را کامل نکنید یا جمله‌اش را قطع نکنید.
• درباره‌ی لکنت او مقابل دیگران صحبت نکنید.
• از او نخواهید در جمع یا جلوی مهمانان صحبت کند اگر باعث اضطرابش می‌شود.

۵. روش‌های کمک روزمره در خانه

• زمان‌های خاصی برای گفت‌وگوی دونفره با کودک اختصاص دهید (هر روز ۱۰ تا ۱۵ دقیقه).
• کتاب‌خوانی و قصه‌گویی با لحن آرام و شمرده.
• بازی‌های تقلیدی صدا (مثل «بگو با صدای خرگوش») برای تقویت کنترل گفتار.
• کاهش استفاده از تلویزیون و ابزارهای دیجیتال.

۶. گزینه‌های درمانی

مشورت با گفتاردرمانگر در مراحل اولیه بسیار مؤثر است. گفتاردرمانی شامل:

• تمرین‌های تنفسی و آرام‌سازی
• آموزش گفتار روان و کشش مناسب هجاها
• مشاوره خانوادگی برای تنظیم سبک ارتباط در خانه

در بیشتر مواردِ شناسایی زودهنگام، لکنت تا قبل از دوران مدرسه به طور کامل برطرف می‌شود.

۷. جمع‌بندی

نحوه‌ی واکنش خانواده تأثیر مستقیم بر شدت و دوام لکنت دارد. با حمایت، آرامش، و گوش دادن فعال می‌توان به کودک کمک کرد تا بر ناروانی‌های گفتار خود غلبه کند و با اعتماد به نفس صحبت کند.

توصیه‌ی نهایی: اگر احساس می‌کنید لکنت کودک در حال شدت گرفتن است، حتماً با گفتاردرمانگر مشورت کنید. هرچه زودتر مداخله آغاز شود، احتمال بهبودی کامل بیشتر خواهد بود.